ARNOLD VAN GENNEP, OBRZĘDY PRZEJŚCIA
Arnold van Gennep
„Obrzędy przejścia
Systematyczne studium ceremonii”
tytuł oryginału: „Les rites de passage”
przeł. Beata Biały
Państwowy Instytut Wydawniczy
Warszawa 2006

Joanna Tokarska-Bakir, autorka wstępu do książki, wyraziła zdziwienie (na poły w formie zabiegu retorycznego) „jak antropologowie dawali sobie radę, zanim pojawił się zaproponowany przez niego (van Gennepa) schemat obrzędów przejścia”. Tak jest on uniwersalny, tak wszechobecny w rytuałach związanych z niemal wszystkimi dziedzinami życia. I tak często przywoływany przez badaczy, nie tylko antropologów. Obserwacja van Gennepa sprowadza się do następującej konstatacji: każdy rytuał, którym się zajmuje, posiada trzy fazy: 1. fazę wyłączenia ze świata, w którym człowiek żyje (rytuały preliminalne), 2. fazę przejściową  (rytuały liminalne), 3. fazę włączenia do rzeczywistości, do świata, w którym człowiek będzie żyć po przemianie za sprawą rytuałów liminalnych (rytuały postliminalne). [Patrz ]

Spis rzeczy. Przemiany (Joanna Tokarska-Bakir). Stare i nowe. Powtórzenie. Zegary i jednomyślność. Rytuał, jego funkcjonalność. Pustość rytuału. Wojna postu z karnawałem. Efekt Bernsteina. Zakaz przemiany. Najstarsza figura. Przedmowa. 1. Klasyfikacja obrzędów. Rzeczywistość profanum a rzeczywistość sacrum. – Etapy życia jednostki. – Studiowanie rytuałów. – Szkoła animistyczna i szkoła przenośna. – Szkoła dynamistyczna. Klasyfikacja rytuałów: rytuały animistyczne lub dynamistyczne, rytuały sympatyczne lub przenośne, rytuały pozytywne lub negatywne, rytuały bezpośrednie lub pośrednie. – Schematy rytuałów przejścia. – Pojęcie sacrum. – Religia i magia. 2. Przejście fizyczne. Granice i słupy graniczne. – Obrzędy włączenia obcego. – Biesiada. – Wymiana jako rytuał włączenia. – Fraternizacja (braterstwo). – Rytuały powitalne. – Seksualne obrzędy integracji. – Siedziba obcego. – Rytuały związane z wyruszaniem w podróż i z powrotem z podróży. – Adopcja. – Obrzędy zmiany pana. – Wojna, krwawa zemsta, pokój. 4. Ciąża i poród. Tabu związane z odosobnieniem. – Rytuały ochronne i sympatyczne. – Ciąża jako okres przejściowy. – Rytuały ponownego włączenia i społeczny koniec połogu. – Społeczny charakter rytuałów porodu. 5. Narodziny i dzieciństwo. Odcięcie pępowiny. – Czas przed narodzinami. – Rytuały wyłączenia i włączenia. – Indie, Chiny. – Nadawanie imienia. – Chrzest. – Przedstawienie dziecka księżycowi i słońcu. 6. Obrzędy inicjacji. Dojrzałość fizyczna i dojrzałość społeczna. – Obrzezanie. – Okaleczanie ciała. – Klany totemiczne. – Bractwa magiczno-religijne. – Tajne stowarzyszenia. – Stowarzyszenia polityczne i wojskowe. – Grupy wieku. – Starożytne misteria. – Religie uniwersalistyczne (chrzest). – Bractwa religijne. – Dziewice konsekrowane i prostytutki świątynne. – Klasy, kasty, grupy zawodowe. – Wyświęcanie kapłana i czarownika. – Intronizacja wodza i króla. – Ekskomunika i wyłączenie ze wspólnoty. – Okres przejściowy. 7. Zaręczyny i małżeństwo. Narzeczeństwo jako okres przejściowy. – Obrzędy składające się na ceremonie zaręczyn i ślubu. – Społeczny i ekonomiczny charakter małżeństwa. – Okres przejściowy u poligynicznych Baszkirów oraz poliandrycznych Bhotyjczyków i Todów. – Rytuały wyłączenia: obrzędy uprowadzenia. – Rytuały ograniczonej solidarności płci. – Obrzędy solidarności rodzinnej. – Rytuały solidarności lokalnej. – Rytuały wyłączenia. – Rytuały ponownego włączenia. – Czas trwania i znaczenie okresu przejściowego. – Śluby synchroniczne. – Podobieństwa między obrzędami ślubu, adopcji, intronizacji i inicjacji. – Rytuały rozwodowe. 8. Pogrzeb. Znaczenie rytuałów wyłączenia, okresu przejściowego i włączenia w ceremoniach pogrzebowych. – Żałoba jako cykl obrzędów wyłączenia i okresu przejściowego. – Pogrzeb w dwóch etapach. – Podróż z tego świata na tamten. – Fizyczne przeszkody w przejściu dokonywanym przez zmarłych. – Przyjęcie do świata zmarłych. – Topografia zaświatów. – Codzienne odradzanie się zmarłych w starożytnym Egipcie. – Wielość światów zmarłych. – Umarli, którzy nie mogą się zintegrować z innymi zmarłymi. – Obrzędy odrodzenia i reinkarnacji. – Rytuały towarzyszące zmarłym przebywającym w swoim domu, w grobie, na cmentarzu. – Lista obrzędów wyłączenia i okresu przejściowego. 9 Inne rodzaje rytuałów przejścia. Kilka odrębnych rytuałów przejścia: (1) włosy, (2) welon, (3) specjalne języki, (4) obrzędy seksualne, (5) biczowanie, (6) pierwszy raz. – Ceremonie periodyczne: doroczne, comiesięczne, codzienne. – Śmierć i odrodzenie. – Skalanie ofiar, pielgrzymki, ślubowanie. – Okresy przejściowe. – Podobieństwa obrzędów w starożytnym Egipcie. 10 Wnioski. Indeks osób, bóstw i postaci mitycznych. Indeks nazw etnicznych i geograficznych.